Yumurtalık (over) kistleri
nedir?
Kist içi sıvı dolu olan keseciklere verilen addır ve vücudun
herhangi bir yerinde olabilir. Birçok kadında yumurtalık (over)
kisti tanısı konabilir ve çoğu kadın bundan son derecede
endişe duyar. Aslında doğurganlık çağındaki kadınlarda
görülen kistlerin çoğu fonksiyonel kistler ya da basit
kistler dediğimiz tümöral olmayan kendi kendine
kaybolabilecek türdendir. Bunlar çoğu zaman herhangi bir
şikayete yol açmadığından çoğu zaman tesadüfen jinekolojik
muayene veya ultrason sırasında saptanabilir. Bunların,
mutlaka jinekolog tarafından değerlendirilmesi basit ya da
tümöral kist ayırımının yapılması gereklidir. Basit kistler
genellikle çok büyük olmaz, çoğu 8 cm’nin altındadır,
içlerinde solid (katı) oluşumlar bulunmaz sadece sıvı
bulunur.
Bir kısım yumurtalık kisti ise tümöral veya neoplastik
denilen kistlerdir. Bunlar kendi kendilerine kaybolmaz,
operasyonla alınmaları gerekir. Neoplastik kistlerin ise
bazıları iyi huylu (selim) iken bazıları kötü huylu (habis)
olabilir.
Over kistleri çoğu zaman belirti vermez veya geç belirti
verebilir. Yumurtalık kistleri ister basit kistler olsun
ister neoplastik kistler olsun hormonal değişimlerle beraber
olabileceğinden buna ait belirtiler örneğin adet
düzensizliği ile kendini gösterebilir. Bu nedenle, her türlü
adet düzensizliğinin değerlendirilmesi gerekir. Bazı
neoplastik kistlerde aşırı androjen hormonu salgılanması
nedeniyle erkek tipi tüylenme, ses kalınlaşması gibi
belirtiler olabilir. Bunun dışında karında şişlik, karın
veya kasık ağrısı, idrar yolu şikayetleri (sık idrara çıkma,
idrar yaparken zorlanma), sindirim sistemi bozuklukları
(kabızlık, ağrılı dışkılama), gibi spesifik olmayan
belirtiler gösterebilirler.
Bazen kist nedeniyle büyüyen yumurtalık stabilitesini
kaybeder ve kendi etrafında döner. Bu dönme (torsiyon)
sonucunda yumurtalığın damarları sıkıştığından kanlanamaz ve
şiddetli ağrı ve beraberinde bulantı gibi şikayetler olur.
Bazen de kist patlar ve içindeki sıvının karın içine
dökülmesi ile karın zarının (irritasyonu) sonucu ani
başlayan çok şiddetli bir ağrı olur. Her 2 durum da
risklidir. Over kisti patladığında bir süre şiddetli ağrı
olup daha sonra hafifleyebilir. Buna karşın kist patlaması
esnasında bir damar açılıp karın içine kanama olursa
hastanın acil ameliyata alınması ve müdahale edilmesi
gerekebilir.
Yumurtalık kistlerinin tanısı nasıl konulur?
Yumurtalık kisti belirtilerini geç verdiği için sıklıkla
tesadüfen rutin jinekolojik muayene sırasında veya ultrason
incelemelerinde ortaya çıkar. Rutin yıllık jinekolojik
kontrollerin önemi burada bir kez daha vurgulanmalıdır.
Yumurtalık kistlerinin nonspesifik bulgularla ortaya
çıkabileceği unutulmamalı ve adet düzensizliği, tüylenmede
artış gibi hormonal nedenlere bağlı olabilecek yakınmalar
dışında idrar yolu ve alt sindirim sistemini düşündüren sık
idrara çıkma, kabızlık, ağrılı dışkılama, karında şişlik
gibi yakınmalarda da akla gelmeli ve jinekolojik muayene
yapılmalıdır.
Yumurtalık kisti varlığında jinekolojik muayene ve
ultrasonografi yapıldığında gözden kaçması çok küçük bir
ihtimaldir. Nadiren yumurtalıklar çok atipik pozisyonlarda
ise ultrasonografi gözden kaçabilir. Dolayısıyla temel konu
şüphe edilmesi ve jinekolojik muayenenin yapılmasıdır.
İyi veya kötü huylu kistler ayırt edilmesi ve tedavi
yaklaşımı
Muayene ve özellikle ultrason ile kist tanısı konulmasında
bir zorluk yoktur ancak önemli olan bu kistin basit yani
fonksiyonel kist mi yoksa tümöral yani neoplastik bir kist
mi olduğudur. Basit kistler kendi kendine kaybolabileceği
gibi ilaçla da tedavi edilebilir. Tümöral (ya da neoplastik)
kistlerin ve takip ya da tedavi ile kaybolmayan kistlerin
ameliyatla alınması ve patolojik incelemesinin yapılması
gereklidir.
Ayrıca, neoplastik kistlerin iyi huylu mu yoksa kanseröz
değişimler gösteren kötü huylu bir kist mi olduğu da çok
önemlidir. Öncelikle kistin kötü huylu olmadığını ekarte
etmek gerekir. Bunun değerlendirilmesinde jinekolojik
muayene, kistin ultrasondaki görünümü, boyutu ve kanda
yapılan ve tümör belirteçleri denilen bazı tetkikler bize
yardımcı olur. Ayrıca, doppler ultrason ile kan akım
hızlarının ölçülmesi de selim ve habis kist ayırt
edilmesinde faydalıdır. Habis kistlerde yeni damar oluşumu
artacağından yumurtalık damarlarında kan akımı artar.
Eğer kist 10 cm’den büyükse, muayenede çevre doku ile
yapışıklıklar gösteriyorsa, yüzeyi düzgün değilse,
ultrasonografide içinde solid (katı) kısımlar içeriyorsa
veya daha yoğun içerikli ve mikst içerikli bir kist ise,
bölmeli bir kist ise veya 2 yumurtalıkta birden kist varsa o
zaman bunu basit bir kist olarak yorumlamak yanlıştır. İyi
huylu olma ihtimali olsa da bu tür kistlerin neoplastik yani
tümöral gelişim gösteren kist olma olasılığı çok daha
yüksektir. Bu nedenle bu hastalar ameliyat edilmeli ve kist
çıkarılmalıdır. Bu durumda operasyon sırasında kanser
yönünde şüphe olursa kist acil inceleme (frozen section)
için patolojiye gönderilmeli ve kanser çıkarsa ameliyat
uygun şekilde genişletilmelidir. İyi huylu çıkarsa sadece
kistin çıkarılması yeterlidir.
Kist 6 cm’den küçük ise, muayene ile rahatlıkla hareket
ettirilebiliyorsa yani mobil ise, ultrason ile içi sadece
sıvıdan oluşuyor solid kısımlar yoksa bunun basit
fonksiyonel kist olma olasılığı daha yüksektir. Bu durumda
kist 2-3 ay takip edilebilir. Gerekli görülürse kisti
küçültmek için doğum kontrol hapı veya progesteron içeren
ilaçlar verilebilir. Kist bu sürede kaybolmamış veya
küçülmemişse ameliyat etmek gerekir.
Kist 6-10 cm arasında, kötü huylu olduğunu düşündüren bir
bulgu yoksa kanda tümör belirteçleri (CA125 vb) bakılır. Bu
belirteçlerin yükseldiği durumlarda kanser riski olduğundan
bu olgular da ameliyat edilmelidir. Eğer kötü huylu kist
kriterleri yok ama tümör belirteçleri negatif ise bu olgular
yine 2-3 ay takibe alınabilir. Kaybolmadığı taktirde opere
etmek gerekir.
Menopozda ve ergenlik öncesinde yumurtlama olmadığından bu
iki dönemdeki kistlerin neoplastik olma riski daha fazladır.
Bu yüzden bunları değerlendirirken üreme çağındaki
kadınlarda görülen kistlerden farklı yaklaşmak ve en ufak
şüpheli bir durumda operasyona almak gerekir.
Kaynak:www.basakkadin.com
|
