Toksoplazma gondi dünyanın en
yaygın parazitlerinden biridir. Sadece Birleşik Devletlerde,
parazitin sebep olduğu enfeksiyon olan toksoplazmozisli 60
milyondan fazla insan olduğu bildirilmiştir.
Bu insanların vücutları T.gondi’i kontrol altında
tuttuklarından, yeni etkilenenlerin çoğu asla belirti ve
semptomlar geliştirmezler.Fakat, hastalıklı annelerden doğan
bebekler ve bağışıklık sistemleri tehlike altında olan
insanlarda (özellikle HIV / AIDS taşıyıcısı olanlar)
toksoplazmozis oldukça ciddi boyuttadır.
Genel olarak sağlıklıysanız, büyük ihtimalle toksoplazmozis
için herhangi bir tedaviye ihtiyacınız olmayacaktır. Hamile
veya bağışıklık sisteminiz zayıflamış ise, belirli ilaçlar
hastalığın şiddetini azaltmakta yardımcı olabilir. En iyi
yol korunmaktır. Birkaç önlem sizi hastalıktan koruyabilir.
Nedenleri
T.gondi daha çok hayvanları ve kuşları etkileyebilen tek-
hücreli bir parazit organizmasıdır. Yalnızca kedilerde
cinsel yoldan tekrar üretildiklerinden, vahşi ve evcil kedi
familyası bu parazitin esas ev sahipleridir. Çiğ, pişmemiş
etle beslendiklerinde veya hastalıklı toprakta yemek
yediklerinde, kediler de hastalığa bulaşabilirler. İlk
yenildiğinde, T.gondi kedilerin ince bağırsak duvarına
yerleşir. Genellikle iki veya üç haftalık bir sürede
kedilerin idrarından ayrılan ookist denilen ilk-evre
hücrelerini oluşturur. Küçük bir dışkı milyonlarca ookist
içerebilir. Sağlıklı kedilerin çoğu, bu başlangıç akut
evreden sonra ookist dökmezler.
Birkaç gün içinde, ookistler sert koşullar altında bile bir
yıla kadar dışkı içinde yaşayabilen olgun, yüksek derecede
bulaştırıcı hücrelere dönüşebilir. Başka bir hayvan
tarafından yenildiğinde, bu hücreler çoğunlukla beyinde veya
kaslarda yerleşen aktif olmayan yumurtalar (kist)
oluşturarak ev sahibinde hızlıca çoğalırlar. Yeni yerleştiği
hayvanda semptomlar gözükmemesine ve ookist geliştirmemesine
rağmen, onu yiyen herhangi bir yırtıcı hayvana paraziti
geçirebilir.
Birçok açıdan, özellikleri insanlardaki gibidir. T.gondi
parazitine sahipseniz, bu parazit neredeyse bütün
organlarınızı etkileyen yumurtalarını bırakır. Ancak
genellikle beyin, iskelet ve kalp kaslarınızı etkiler. Genel
olarak sağlıklı iseniz, bağışıklık sisteminiz parazitle
mücadele eder ve yaşamınız boyunca vücudunuzda aktifleşmeden
kalır. Sağlanan bağışıklık sayesinde tekrar parazitten
etkilenmeyebilirsiniz. Ancak direnciniz bir hastalık ya da
ağır ilaç tedavisi yüzünden zayıflamış ise enfeksiyon ciddi
olumsuz etkilere yol açarak tekrarlanabilir.
Parazitten etkilenmiş bir çocuk veya yetişkinden
toksoplazmozis kapmamış olsanız bile, eğer aşağıdakiler ile
temas halinde bulundaysanız etkilenmiş olabilirsiniz:
Parazit taşıyan kedi dışkısı. Bahçe işleri, bir çöp kutusunu
temizlediğiniz veya kedi dışkısı bulaşmış herhangi bir şeye
dokunduğunuzda, kaza eseri paraziti kapmış olabilirsiniz.
Avlanan veya çiğ et ile beslenen kediler T.gondi’nin
yerleşmesi için müsaitlerdir. Fakat hastalığın yüksek
riskini taşımanıza rağmen kedinizden ayrılmak zorunda
değilsiniz. Birkaç basit tedbir hastalıktan sizi
koruyabilir.
Pişmemiş ve parazit taşıyan et. Özellikle geyik, kuzu ve
domuz eti, T.gondi parazitine müsait etlerdir( dünyanın
birçok bölgesinde tüketilen tüm domuz etinden dörtte biri
toksoplazmozis yumurtaları içerir). Nadir olarak, pastörize
olmayan keçi sütü yumurtalarını taşıyabilir.
Parazit bulaşmış bıçaklar, kesim tahtaları veya diğer mutfak
aletleri. Çiğ et kesmede kullanılan mutfak aletleri, sıcak
ve bol sabunlu su ile dikkatlice temizlenmediğinde
parazitlere açıktır.
Kirli, yıkanmamış meyve ve sebzeler. Meyve ve sebze
yüzeyleri parazit izlerini taşıyabilir. Güvende olmak için,
tüm ürünleri özellikle de çiğ yediğiniz her şeyi iyice
yıkayın.
Kirli su. Kirli su Birleşik Devletlerde yaygın olmamasına
rağmen, dünyanın birçok yerinde içme suyuna T.gondi paraziti
bulaşmıştır. Birçok etkin tedavi yöntemi bile, belediyeye
ait su kaynaklarından paraziti tam olarak yok edemez.
Enfeksiyonlu organ nakli ya da kan nakli. Nadir durumlarda,
organ nakli ya da kan nakli yoluyla toksoplazmozis
yayılabilir.
Risk Faktörleri
Toksoplazmozis paraziti herkese bulaşabilir. Bu parazit
bütün dünya üzerinde bulunabilir, fakat yüksek rakımda ve
son derece yüksek sıcaklıklarda daha az rastlanır.
Toksoplazmozis bulaştığında, çoğu kez belirti ve
semptomlarından bir kaçını gösterirsiniz. Aşağıdaki
durumlardan birine sahipseniz ciddi sağlık problemleri
yaşama riskiniz vardır:
HIV/ AIDS hastası iseniz. Kabaca HIV/AIDS ile birlikte
yaşayan kişilerin yüzde 40’ı toksoplasmoza sahiptir. Bazı
durumlarda, enfeksiyon yeni oluşur (akut), diğer durumlarda
ise geçmiş bir enfeksiyon aktif konuma gelir. Eğer HIV/AIDS’iniz
varsa b,r toksoplasmoz testi yaptırmanız önemlidir. Eğer
test pozitifse, doktorunuz CD4 lenfosit sayınız ( vücudun
bağışıklığının ölçüsü) 100 altına düştüğünde aktifleşen
enfeksiyonu izleyebilir. Negatif test ise ilerde olabilecek
enfeksiyonları önlemek için tedbir alabileceğiniz anlamına
gelir.
Kemoterapi görüyorsanız. Kemoterapi, hafif enfeksiyonlarla
bile mücadele etmenizi zorlaştırarak bağışıklık sisteminizi
etkiler.
Steroid ya da başka bağışıklık kazandıran ilaçlar
kullanıyorsanız. Çözümü olan hastalıkların tedavisinde
kullanılan ilaçlar bağışıklık sistemini etkiler ve
toksoplazmozisin olumsuz etkilerini daha çok geliştirmenizi
sağlar.
Hamile iseniz. Enfeksiyonlu kadınlardan doğan çocuklardan
yaklaşık yarısı toksoplazmozis geçirirler. Ancak, bu
çocuklar yıllar boyunca herhangi belirti veya semptom
göstermeyebilirler. Hamileyseniz veya olmayı planlıyorsanız,
test yaptırmanızın uygun olup olamayacağını doktorunuza
danışın. Aktif toksoplazmozis iseniz, tedavisi bebeğinize
geçme riskini büyük oranda azaltabilir.
Önlem
Toksoplazmozis için etkili bir tedavi mümkün olmasına
rağmen, tüm tedavi yöntemlerinin yan etkileri vardır ve
doğacak çocuğunuzu korumayabilir. Bu nedenle en iyi yaklaşım
korunmaktır. Aşağıdaki öneriler sizi güvende tutmaya
yardımcı olabilir:
Bahçe işleri ile uğraşırken veya toprak kazarken eldiven
takın.Bahçe işleri rahatlatıcı ve boş zaman değerlendirici
olabilir, ancak sizin toksoplazmozise maruz kalmanızı
sağlayabilir. Ev dışında çalıştığınız her zaman eldiven
kullanmayı deneyin ve ardından özellikle bir şey yemeden
veya yemek hazırlamadan ellerinizi sabunla ve suyla iyice
yıkayın.
Çiğ ya da pişmemiş et yemeyin. Özellikle kuzu, domuz ve
geyik eti toksoplazma organizmaları için uygun ortam
sağlayabilirler. Bu nedenle, tüm kırmızı etleri 160 F’lık iç
sıcaklığa ulaştığı veya yüzeyinde pembelik kalmayıncaya
kadar ya da sıvısı temizleninceye kadar pişirin. Tamamen
pişmeden eti tatmayın. Parma jambonu gibi çiğ tütsülenmiş
etlerden uzak durun.
Mutfak aletlerini iyice temizleyin. Pişmemiş etle
uğraştıktan sonra, diğer yiyeceklere bulaşmasını önlemek
amacıyla kesim tahtaları, bıçaklar ve diğer mutfak
aletlerini sıcak ve sabunlu su içinde yıkayın. Çiğ et
kestikten sonra ellerinizi dikkatlice yıkayın.
Tüm meyve ve sebzeleri yıkayın. Meyve ve sebzeleri,
özellikle çiğ yiyecekseniz yıkarken eğer mümkünse sebze
sabunu kullanın. Eğer sabun yoksa, onları dikkatlice
fırçalayın.
Pastörize edilmemiş keçi sütü içmeyin. Pişmemiş keçi sütü ve
keçi sütü ürünleri toksoplazma parazitleri içerebilir.
Kedi severler için
HIV/AIDS hastasıysanız ya da hamile veya olmayı
planlıyorsanız, toksoplazmozis hakkında bilgili olmanız
gerekir. Kedinizi bırakmak zorunda değilsiniz. Hem sizi hem
de evcil hayvanınızı sağlıklı tutabilecek bir kaç öneri
aşağıda verilmiştir:
Kedinizin sağlıklı kalmasına yardım edin. Kedinizi ev içinde
tutun. Onları çiğ et ile değil kuru ya da konserve kedi
mamaları ile besleyin. Kediler, parazit taşıyan pişmemiş et
veya hastalık bulaşmış avları yiyerek etkilenebilirler.
Başıboş kedileri veya kedi yavrularını evinize almayın. Tüm
başıboş hayvanlar iyi bir yuvaya ihtiyaç duyarlar, ancak
başka birinin onları beslemesine izin vermek en iyisidir.
Kedilerin çoğu toksoplazma enfeksiyonu belirtisi
göstermezler. Toksoplazmozis için test edilebilmelerine
rağmen sonuçları almak bir ay sürebilir.
Kedinizin çöp kutusunu bir başkasına temizletin. Bu mümkün
değilse, çöp kutusunu değiştirirken daima eldiven takın ve
ardından ellerinizi sabun ve sıcak suyla yıkayın. Çöp
kutusunu her gün değiştirin. Böylece atılan olgunlaşmamış
yumurta hücrelerinin (ookist) bulaştırıcı olmak için
zamanları olmaz. Çöp kutusunu kaynar su ile dezenfekte edin
( kimyasal dezenfektanlar T.gondi’ye karşı etkili
değillerdir). Ancak kutusunu mutfak karşısına koymayın ya da
kedinizi mutfak karşısından uzak tutun.
El yıkama: Enfeksiyondan kaçınmanın en basit yolu
Kaynak: www.herseyinbasisaglik.com
