Selenyum, iyi bir sağlık için
gerekli olan temel bir mineraldir fakat sadece az bir
miktarda gereksinim duyulur. Selenyum, önemli antioksidant
enzimler olan selenoproteinleri yapmak için proteinlerle
bağlanır. Selenoproteinlerin antioksidant özellikleri
serbest radikaller tarafından verilen hücresel zararı
önlemeye yardımcı olur.Serbest radikaller oksijen
metabolizmasının doğal yan ürünleri olup, kanser ve kalp
rahatsızlıkları gibi kronik hastalıkların ilerlemesine
katkıda bulunabilirler. Diğer selenoproteinler tiroid
fonksiyonunun düzenlenmesine yardımcı olurlar ve bağışıklık
sistemi içinde rol oynarlar.
Gıda Kaynakları
Bitkisel besinler,dünya genelinde birçok ülkede selenyumun
başlıca günlük besin kaynaklarıdır.Gıda içerisindeki
selenyum miktarı,bitkilerin geliştirildiği veya hayvanların
geliştirildiği toprağın selenyum miktarına bağlıdır.
Avrupada toprak selenyum bakımın dan fakirdir.Selenyum
seviyesi en düşük İspanya,Yunanistan ve Doğu Avrupadadır ve
genelde Birleşmiş Milletlere göre Avrupa ülkelerinde daha
düşüktür. Birleşmiş Milletlerde, Kuzey Nebraska'nın yüksek
düzlüklerinde ve Dakota'da topraklar çok yüksek seviyede
selenyuma sahiptir. Çin ve Rusya'nın bazı bölgeleinde
topraktaki selenyum seviesi çok düşüktür. Selenyum eksikliği
çoğu kez bu bölgelerde rapor edilir çünkü bu bölgelerdeki
birçok besin yöresel olarak yetiştirilir ve tüketilir.
Selenyum hangi yiyeceklerde bulunur:
Deniz ürünleri
Et
Bira mayası
Tahıllar
Karaciğer
Tereyağı
Selenyum,aynı zamanda bazı et ve deniz besinlerinde
bulunabilir.Tahıl tüketen hay vanlar veya selenyum
bakımından zengin topraklarda yetişen bitkiler kaslarında
yüksek seviyede selenyum içerirler.
Eksikliği
Yetersiz selenyum alınımı düşük glutation peroksidaz
aktivitesi ile sonuçlanır. Şiddetli olduğu zaman bile, izole
edilmiş selenyum eksikliği klinik hastalıklarla sonuçlanmaz.
Her nasılsa, selenyum eksik bireyler ilave psikolojik
şiddetlere karşı daha hassasiyet gösterirler. İnsanda
selenyum eksikliği en çok toprak selenyum konsantrasyonu
düşük olan Çin'de dikkate değerdir. Selenyum eksikliği kalp
rahatsızlığı, hipotiroidizm ve zayıflamış bir bağışıklık
sistemi oluşmasının ilerlemesine katkıda bulunabilir, bu
delillendirilmiştir.Aynı zamanda diğer bir delil de;
selenyum eksikliği genelde kendisi tarafından hastalığa
sebep olmaz fakat vücudu diğer besin, biyokimyasal veya
bulaşıcı hastalıklara karşı daha hassas hale getirebilir.
Toksisite
Selenyum,sağlık için gerekli olmasına karşın, yüksek dozda
zehirli olabilir.Şiddetli ve öldürücü zehirlenmeler kaza
veya intihar amaçlı, gram seviyelerindeki selenyum
miktarının sindirimi ile oluşmaktadır. Klinik selenyum
zehirlenmesi 13 bireyde, imalat hatasına bağlı olarak bir
tablette 27.3mg (27,300mikrogram) bulunan tabletlerin
alınmasından sonra rapor edildi. Kronik selenyum
zehirlenmesi (selenosis) düşük dozda selenyumum uzun bir
zaman süreci içerisinde alınması ile oluşabilir.
Selenosisin en sık rastlanan belirtileri; saç, tırnak
kırılması ve kaybıdır. Diğer belirtiler mide-bağırsak
rahatsızlıkları deri kızarıklıklarını,sarımsaksı nefes
kokusunu,bitkinlik sinirlilik ve sinir sistemi
anormalliklerini içerebilir. Çin'in bir sahasında,selenosisin
yüksek etkisi ile kanda selenyum konstrasyonun günde 850
mikrogram alımını karşılayan bir seviyeye ulaştığı zaman
artan frekans ile birlikte zehirleyici etkiler oluşmuştur
(yaklaşık olarak gereken dozun 20 katı)
Düzenleme
Selenyum emilimi, sindirilen bileşiğin çözünürlüğüne ve
günlük selenyum sulfur oranına bağlıdır. Emilim için mevcut
selenyum, gıda kaynaklarının cinsine (örneğin deniz
besinleri selenyum bakımından zengindir ama çok az emilir.)
ve gıda proses metodları gibi birçok farklı faktöre
bağlıdır.
Selenyum, bir kez emildikten sonra glutation peroksidaz
enzimi oluşturmak için ve hemoglobin ve myoglobin gibi
çeşitli proteinlerle birlikte olmak için sulfur içeren
aminoasitlerle (cysteine ve methionin) reaksiyona girer.
Selenyumun fazlası idrarda saklanır ve selenyum içeren
dimetil selenid molekülü solunum sırasında dışarı çıkarılır.
Kaynak : www.food-info.net
|
