Bağımlılık bir sendromdur.
Bağımlılığın çeşitli ölçütleri vardır. Buna göre aşağıda yer
alanlardan sadece üçü bağımlılık tanısı koymak için
yeterlidir.
+ Madde kesildiğinde ya da azaltıldığında yoksunluk
belirtilerinin ortaya çıkması.
+ Madde kullanımını denetlemek ya da bırakmak için yapılan
ama boşa çıkan sürekli çabalar.
+ Maddeyi sağlamak, kullanmak ya da bırakmak için büyük
zaman harcamak.
+ Madde kullanımı nedeni ile sosyal, mesleki ve kişisel
etkinliklerin azalması ya da tamamen bırakılması.
+ Maddenin tasarlandığından daha uzun ve yüksek miktarlarda
alınması.
+ Fiziksel ya da ruhsal sorunların ortaya çıkmasına ya da
artmasına rağmen madde kullanımını sürdürmek.
Bağımlılığı tehlikeli kullanımdan ayırmak gerekir.
Tehlikeli kullanım, madde kullanımının kişinin kendine,
hayatına ve çevresine zarar vermesidir. Madde kullanımına
bağlı olarak kişi işine gitmez, okula devam etmez, işinde
başarısızlıklar ortaya çıkar, ailesini ve çocuklarını ihmal
eder, bedeninde fiziksel bozulmalar olur. Madde kullanımı
nedeni ile tartışma, kavga gibi yineleyen kişilerarası ve
toplumsal sorunlar, madde taşımak ve bulundurmak ya da madde
etkisi ile gelişen davranış bozuklukları dolayısıyla yasal
sorunlar yaşanabilinir.
Bağımlılığı şeker hastalığı gibi düşünebiliriz…
Şeker hastalığında da kişi eğer şeker kullanmaz ve diyetine
dikkat ederse, rahat yaşar ve hastalık onun için bir sorun
olmaz. Ancak ne zaman şeker yer ise hastalık canlanır ve o
kişi için ciddi bir sorun yaşanmaya başlar.
Ruhsal ve fiziksel bağımlılık
Bağımlılık uzun zaman ruhsal ve fiziksel bağımlılık olarak
ikiye ayrılmıştır: Fiziksel bağımlılık; maddenin varlığına
karşı duyulan fizyolojik bir istektir. Beden uyuşturucu
maddeye karşı bir adaptasyon geliştirir. Madde alınmadığı
zaman, ortaya bazı belirtiler çıkar. Çünkü, bedenin bulduğu
fizyolojik adaptasyon bozulmuştur. Kendini yeni duruma göre
ayarlamak zorundadır. İşte bu dönemde belirtiler gözlenir.
Ruhsal bağımlılık, alışkanlık, itiyat gibi diğer bazı
terimler ile de açıklanır. Kişinin duygusal ya da kişilik
yapısı gereği, gereksinimlerini tatmin etme, gidermek amacı
ile o maddeye düşkünlüğü biçiminde tanımlanabilir, ruhsal
bağımlılık. Ruhsal bağımlılıkta madde alındığında doyum,
rahatlama ve haz meydana gelir.
Ancak günümüzde bu iki tanım birbirinden ayrılmamaktır.
Çünkü, kişide hem ruhsal, hem de fiziksel bağımlılık aynı
anda görülebilir. Pratikte de bunun bir yararı yoktur.
Fiziksel bağımlılık kısa bir süre içinde sonlanabilir. Ancak
asıl sorun ruhsal bağımlılığın sonlandırılmasıdır. Bu daha
uzun bir süreç ve çaba gerektiren bir durumdur.
Bağımlılık kontrol edilemez!
Bağımlıların büyük çoğunluğu kontrol edebileceği inancı ile
madde kullanmaya başlamıştır. Hiçbir zaman bağımlı
olabileceğini düşünmemiştir. Amaç ara sıra kullanmaktır.
Ancak sonuçta kişi bağımlı hale gelir. Çünkü, bağımlılık
madde kullanımının kaçınılmaz sonucudur. Kişi bağımlı
olduğunun farkına varamaz. Farkına vardığı zaman ise çok
geçtir.
Kaç kez madde kullanınca bağımlı olunur?
İnsanda madde kullanmaya başladıktan ne kadar sonra
bağımlılık gelişeceğine ilişkin yeterli veri elimizde
yoktur. Bağımlılık gelişme riski kullanılan madde cinsine,
maddenin saflığına, kullanılan kişinin fiziksel ve ruhsal
yapısına göre değişir.
Bağımlılık yapan maddelerin psikolojik etkileri çok
yoğundur. Bu nedenle bir kez kullanım bile sorun
yaratabilir. Örneğin kokain bir kez kullanıldıktan ve etkisi
geçtikten sonra 15-16 saat süre ile istenmeyen ruhsal
etkilere neden olur. Katkı maddeleri ile fazla
karıştırılmamış eroin, ilk kullanımdan sonra bile bağımlılık
yapabilir. Bu nedenle bu maddelerin bir kez kullanılması
bile sakıncalı yaratır ve bağımlılık riski vardır.
Bağımlılık iyileşmez, düzelir!
İnsan bir kez bağımlı oldu mu artık bir daha tam olarak bu
bağımlılıktan kurtulamaz. Ancak bu demek değildir ki,
bağımlılık düzelmez. Bağımlılık düzelir ancak iyileşmez.
Kişi madde kullanmadığı sürece iyidir. Bir sorunu yoktur.
Ancak madde kullandığı andan itibaren bağımlılık sorunu
derhal canlanır ve her şey yeniden başlar. Örneğin alkol
bağımlıları düzeldikten sonra her zaman arada sırada bir
içmenin hayali ile yaşarlar. Ancak bu hayalin gerçekleşmesi
mümkün değildir. Çünkü, bir kez alkol aldıktan sonra kısa
bir süre içinde gene bütün gün içmeye başlarlar.
Bağımlılık Yapan Maddeler
Alkol
Sigara
Esrar
Uçucu Maddeler
Eroin
Morfin
Ketamin
Meskalin (kaktüs)
Metamfetamin
Steroidler
Kokain
Ecstasy
Rohypnol (Roche)
LSD
GHB
Ice
Crack
Fensiklidin (PCP)
Ritalin
Mantar (Psylocibin)
|
