İshal Nedir ?
İshal kısaca sulu dışkı yapmak demektir. İshal genellikle
aniden başlar ve dışkı sayısında artma ( günde 3 kezden
fazla ) ile kendini gösterir. Çocukluk çağında en sık 0-5
yaş döneminde ishal görülür.
Çünkü Kusma ve ishal Akut Gastroenterit adı verilen aynı
hastalığın bulgularıdır. İshali olan çocukların hemen
hepsinde kusmada olur ve bazen Akut Gastroenterit’in tek
bulgusu olabilir.
Çocukluk çağında ishal yaz aylarında daha sık görülür ve
genellikle mide ve barsakları etkileyen enfeksiyöz ajanlar
(mikroplar) ile meydana gelir. İshal vakalarının çoğundan
virus adını verdiğimiz mikroplar sorumludur. Viruslara bağlı
ishal ani başlar, ishalle birlikte kramp şeklinde karın
ağrısı, iştahsızlık kusma ve hafif ateş görülür. Bu tür
ishaller 3-6 gün içinde kendiliğinden düzelirler ve ishal
süresince çocuklar kendilerini kötü hissederler.
Genel olarak şiddetli ishali olan, kanlı ishal yapan ve
yüksek ateşi olan çocukların ishalleri daha önemlidir. Bu
gibi ishaller E. Coli, Salmonella, Şigella gibi antibiotik
tedavisi gerektiren ishallerdir ve bu durumda hasta en kısa
zamanda bir çocuk hekimi tarafından görülmesi gereklidir. 6
aydan küçük çocuklarda görülen her türlü ishal önemlidir ve
bu çocuk en kısa sürede hekim tarafından görülmelidir.
İshalli çocuklar dışkı yoluyla su ve elektrolit kaybederler.
Eğer ağızdan verilen sıvılarla çocuğun kayıpları
karşılanamazsa ‘kırık testi’ misali çocuğun vucudundaki sıvı
boşalır. Bu duruma dehidratasyon adı verilir. İshaldeki en
büyük tehlike sıvı kaybıdır. İshal olan çocuğun gözleri ve
bıngıldağı çöker, dudakları ve ağzı kurur, daha seyrek ve
koyu idrar yapmaya başlar, ağlarken gözyaşı akmaz ve uykuya
eğilimi olmaya başlarsa önemli derecede sıvı açığı var
demektir. Bu durumdaki çocukların acilen hekime götürülmesi
gerekir. Bunların dışında dışkısında kan olan, sık kusan,
karın ağrısı ve yüksek ateşi olan çocukların da kısa sürede
hekime götürülmeleri gerekir.
Tedavi
İshal tedavisinde üç önemli ilke vardır: Birincisi , ishalle
kaybedilen sıvı ve elektrolitlerin mümkünse ağız yoluyla
geri konması, ikincisi, beslenmenin sürdürülmesi, üçüncüsü
ise zamanında hekime götürülmesidir. Çocuklarda görülen
ishal vakalarının büyük çoğunluğu hafif – orta derecede
ishal vakalarıdır ve bu çocuklar evde tedavi edilebilir.
Hafif ishal vakalarında ishale rağmen çocuk iyi görünür,
inatçı kusma ve ateş yoktur. Bu durumda daha sık normal su
verilmesi, anne sütü veya mamaya devam edilmesi ve çocuğun
susuzluk bulguları bakımından izlenmesi yeterlidir. Orta
derecedeki ishal vakalarında çocuklar huzursuzdur ve çok
susarlar. Bu durumdaki 6 aylıktan büyükse evde ishal
paketleri kullanılarak tedavi edilebilirler. Daha önce
bahsedilen susuzluk belirtileri olan çocukların ise doktora
götürülmesi gerekir.
Çocukluk çağında görülen ishal vakalarının büyük çoğunluğu
virüslere bağlıdır ve 3-6 gün içinde kendiliğinden düzelir.
Antibiyotikler virüsleri öldürmediğinden ishal vakalarının
çoğunda antibiyotik kullanmaya ihtiyaç yoktur. İçinde kan ve
mukus olan, yüksek ateş ve şiddetli karın ağrısı ile giden
ishal vakalarında antibiyotik gerekebilir. Doktora
danışmadan antibiyotik kullanılmamalıdır.
Genel olarak ishalli çocuklara herhangi bir ishal kesici
ilacın verilmesine gerek yoktur. Bu ilaçların ishalin
kesilmesine katkısı olmadığı gibi, bazen ciddi zararlara yol
açmaktadır. Benzer gerekçelerle kusma önleyici ilaçlar da
kullanılmamalıdır.
Evde Sıvı Tedavisi
Son 20 yılda ishal tedavisindeki en önemli ilerleme şeker ve
tuz içeren sıvılar ile evde ishal tedavisinin mümkün
olmasıdır. Bunun için eczanelerden ve sağlık ocaklarından
“ishal için şeker – tuz paketi “ alınmalıdır. Bu paketlerden
bir tanesi 1 litre temiz suya eklenmeli ve
karıştırılmalıdır. Bu şekilde ishalle kaybedilen sıvıları
yerine koymak için uygun bir sıvı elde edilmiş olur. Genel
olarak sıvı kaybı olmayan ishalli çocuklara her dışkı başına
10 ml /kg bu sıvıdan verilebilir. Hafif derecede sıvı kaybı
varsa 50 ml / kg sıvı 4 saatte verilir. Gözlerde çöküklük,
ağız kuruluğu olan orta derecede sıvı kaybı olan çocukların
tedavi planının bir sağlık merkezinde yapılması daha
uygundur.
Evde ishal tedavisi için sıvı hazırlanırken hazır paketlerin
kullanılmasına dikkat edilmelidir. Bu şekilde hazırlanan
sıvıları çocukların bazısı sevmeyebilir. Bununla birlikte
sıvı kaybı olan çocukların tatsız olmasına rağmen ishal
sıvılarını içtiği gözlenmiştir. Sık kusan çocuklara her 1-2
dakikada 1 çay kaşığı (5 ml. ) olacak şekilde sıvı
verilebilir. Genellikle sıvı ve elektrolit ihtiyacı
karşılanan çocukların kusması bir süre sonra düzelir.
Diyet
Daha önce belirtildiği gibi ishal tedavisinde en önemli ilke
beslenmenin sürdürülmesidir. İdeali çocuk ishal olmadan
önceki beslenme düzeninin sürdürülmesidir. Bu nedenle anne
sütü alanlar anne sütüne, inek sütü veya mama alanların bu
besinler verilmeye devam edilmelidir. Bununla birlikte ishal
sırasında verilebilecek en uygun besinler pirinç, patates,
ekmek, yağsız et, yoğurt, sebze ve meyvelerdir. Yağlı
besinler, çay, meyve suyu, kola gibi çok şeker içeren
içeceklerden sakınılmalıdır. Eski inanışın tersine ishal
sırasında çocukları aç bırakmak yanlış ve zararlı bir
uygulama olduğu unutulmamalıdır.
Hazırlayan:Prof. Dr. Şükrü Hatun
Kocaeli Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim
Dalı - Endokrinoloji ve Diyabet Bilim Dalı
|
